Уроки. Билетные вопросы (9 кл.)

На уроках используются информационно-коммуникационные, инновационные (здоровьесберегающие, проектные, модульные, интерактивные) технологии.
Разработана модульная программа «Краеведение в школе», элективный курс «Чувашский хоровод». Они рецензированы В.П.Никитиным-Станьял, зав. отделом литературоведения и фольклористики Чувашского государственного института гуманитарных наук, заслуженным работником образования Чувашской Республики и Г.Л.Никифоровым, учителем высшей категории, председателем секции учителей чувашского языка и литературы при Ассоциации учителей ЧР, почетным работником общего образования Российской Федерации.
Модульная программа «Краеведение в школе», элективный курс «Чувашский хоровод» утверждены 30 января 2007 г. директором МОУ «СОШ №60» г. Чебоксары.
Приказом №09 МОУ» Средняя общеобразовательная школа №60» г. Чебоксары от 22 февраля 2007 г. элективный курс «Чувашский хоровод» введен для учащихся 7-8-х классов с целью воспитания духовно-нравственной личности, чувства гражданского долга, любви к малой родине.

Хулари шкулсенче 9-мĕш класра чăваш чĕлхипе экзамен тыттармалли: тĕрĕслев ĕçĕ ирттермелли билетсем
Шупашкарти 37-мĕш вăтам шкулта чăваш чĕлхипе литература вĕрентекенĕ Прокопьева Римма Ивановна хатĕрленĕ.
http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./94353/112935/122186/161303
Редакторĕ: Ю.М.Виноградов, ЧРВИн Чăваш чĕлхипе литература кафедрин пуçлăхĕ, филологи ăслăлăхĕн кандидачĕ, доцент.
Рецензентсем:
О.И.Печников, педагогика наукисен кандидачĕ, ЧПУ доценчĕ.
Л.Ю.Трофимов, филологи наукисен кандидачĕ, ЧПУ доценчĕ.
М.Н.Печникова, Шупашкарти 50-мĕш вăтам шкулта чăваш чĕлхипе литература вĕрентекенĕ.

1-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Сěнтěрвăрри хули Атăл хěрринче вырнаçнă? Вăл 1620 çулта Сěнтěр ятлă ялтан пулса кайнă. Кунта авалхи çуртсем нумай. Хулара вăрман хуçалăх техникумě пур. Унта виççěмěш космонавт Андриян Григорьевич Николаев вěреннě.
Мой брат в прошлом году вернулся из армии. Из-за шкафа мама вытащила старую игрушку. Со стороны леса доносится лай собаки. Ученик подошел к учителю со стороны стола. Под дубом растет огромный гриб.
III. Япала ячěсем çумне кирлě паллă ячěсем лартăр, 5 предложени çырăр.
Яшка – вĕри, …, …, ….
Кĕпе – …, …, ….
Çын – кăмăллă, …, …, ….
Кушак – …, …, …
Çанталăк – …, …, ….

2-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Çĕмĕрле вăрман варринче, Сăр шывĕнчен виçĕ çухрăмра вырнаçнă? Çĕмĕрле станцийĕ 1916 çулта «Мускав – Хусан» чукун çул хывнă чухне çуралнă? 1937-мĕш çулта Çĕмĕрле поселокĕ хула пулса тăнă?
На месте старого дуба гниет пень. За стеной слышен крик соседа. Моя подруга очень любит вертеться перед зеркалом. Миша плохо вел себя на уроке. В моей комнате вместо шкафа поставили диван. Чей вопрос самый трудный, но очень интересный.
III. Кирлĕ аффикссем лартăр.
Кĕнеке… ÿкерчĕксем, сĕтел çи… кĕнекесем, аслати… çумăр, ашшĕ... ывăл, вилĕм… паттăрлăх, симĕс куç… пукане, нумай хваттер… çурт, çулла… хĕвел, тусан… сывлăш, çил… çанталăк.
Сăмах çаврăнăшĕсемпе 3 предложени çырăр.

3-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Мăн Çавал юхан шывăн сылтăм çыранĕнче Çĕрпÿ хули вырнаçнă. Кунта малтан чăваш ялĕ пулнă, кайран крепость хула пулса тăнă. Çĕрпÿ хăйĕн 415 çулне уявларĕ. Чукун çул тата автомобиль çулĕсемпе вăл Чăваш Республикине пĕтĕм çĕр-шывпа çыхăнтарать.
Это чья игрушка? Этот чей хвост? Эти дети чьи? На краю дороги рыбаки развели костер. На месте старого дома растет крапива и лебеда. Кто за это виноват? В выходной день мы пошли на рынок. На стене висят огромные часы. Сколько месяцев в году имеет 31 день?
III. Предложенисенче миçе сыпăнуллă, миçе пăхăнуллă союз? Вĕсене тупсан Маттур! Пулатăн.
Кăçал садра нумай пан улми тата чие çырли пулнă. Ыран манăн яла каймалла, мĕншĕн тесен мана унта ватă анне кĕтет. Манăн анне чирлерĕ, çапах ирхине ĕçе кайрĕ. Эсир хăнана каяс пулсан та килти ĕçсене тума ан манăр.

4-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
План:
1. Çулталăк вăхăчĕ.
2. Камсем, мĕнсем пур?
3. Ачасен савăнăçĕ.
4. Çанталăк.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Канаша хула ятне 1925 çулта панă. Вăл «Мускав – Хусан» чукун çул çинче Шупашкартан 80 çухрăмра вырнаçнă. Канашран пуйăспа, автобуспа таçта та çитме те пулать. Вăл чукун çул, автомобиль çулĕсен тĕвви (узел) шутланать.
Выручим друг друга во время проверочной работы? Твоя смелость меня удивляет. Мой локоть тебе не мешает? Умирают все, а достойно живут единицы. Молодежи надо научиться делать сбережения.
III. Предложенисенче наречисем тупăр, вĕсен ушкăнне палăртăр.
1. Сасартăк вăйлă çумăр çума пуçларĕ, паçăр кăна сап-сарă хĕвел пăхатчĕ.
2. Кунта ачасем шавлаççĕ, лере вара шăп лараççĕ.
3. Юри урама тухрăм, анчах савнă хĕре курмарăм.
4. Мĕн-ма эсĕ питĕ ерипен утатăн.
5. Халь çамрăксем ĕçлесшĕн мар, ĕлĕк эпир пайтах ĕçленĕ.

5-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Ĕлĕк чăваш хĕрĕсем темле пылчăклă çулпа утсан та çăпата пуçĕ çине пылчăк лектермен. Çĕнĕ çăпата сырсан вара пушшех тирпейлĕ пулнă. Çăпатана пылчăклакан хĕрсене тирпейсĕр тесе тиркенĕ. Пурнăçĕ йывăр пулсан та хĕрсем хитреленмех тăрăшнă, каччăсем умĕнче ялан ырă ятлă пулма ĕмĕтленнĕ.
Однажды Петя в лесу увидел гнездо. Оно было на кусте, а на нем – ни одного листочка. Маленькие птенчики пищали. В жару им было душно, а в дождливую погоду мокро и холодно. Мальчику стало жалко птенчиков. Но он ничем не мог им помочь.
III. Предложенисенче хыç сăмахсене тĕрĕс лартăр.
1. Асанне … парне шурă та çемçе тутăр илтĕмĕр.
2. Пÿрт … виçĕ хут чупса çаврăнтăм
3. Кĕтрĕм-кĕтрĕм – кĕтсе илеймерĕм, сана … автобус çине ĕлкĕреймерĕм.
4. Çиле … утма питĕ йывăр.
5. Вăрçă пуçланни … эпир каçхине кăна пĕлнĕ.
Хирĕç, валли, тавра, çинчен, пула.

6-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Çуркунне. Хĕвел хытă хĕртет. Вăл макăрма пуçларĕ. Çырмасем шывпа тулчĕç. Ачасем унта карапсем яраççĕ. Ванюш та хăй хутран тунă карапне шыва ячĕ. Карап çырма варринелле ишсе кайрĕ те куçран çухалчĕ. Ванюш макăрса ячĕ. Ăна аппăшĕ лăплантарчĕ.
Я люблю, чтобы меня уговаривали. Просят меня ребята нарисовать что-нибудь, а я говорю, что нет карандашей. Принесут карандаши, а я говорю, что карандаши плохие. Появилась девочка Катя. Она рисовала все, что попросят.
─ Не сердись, мальчик. Давай будем вместе рисовать, ─ сказала мне Катя.
III. Кăтарту местоименийĕсен падежне кăтартăр, вĕсемпе 4 предложени йĕркелĕр.
Куншăн, çавăнсăр, лешĕнпе, хайхи, çавăнтан, кунта, çавна, лешĕн, хайхин, ку, çав, кунпа.
Чăваш чĕлхинче миçе падеж?

7-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Хамăр пурăнакан вырăна эпир Тăван çĕр-шыв тетпĕр. Кунта пирĕн асатте- асанне, атте-анне çуралнă. Кунта эпир тăван чĕлхепе калаçатпăр, çыратпăр, вулатпăр. Тăван çĕр-шыв пире хăйĕн çăкăрĕпе тăрантарса ÿстерет, хăйĕн шывне ĕçтерет.
В лесу жили звери и птицы. Они радовались теплому солнцу, птички распевали песни, звери лакомились ягодами, грибами, орехами. По лесу пролетела сорока. Захлебываясь от волнения, сообщила новость. «Скоро зима наступит!» Тут звери и птицы начали шуметь. Только маленькая белка стояла в стороне печальная. Она не позаботилась о запасах. Звери решили ей помочь.
III. Чăваш чĕлхинчи падежсене ыйтусемпе усă курса тĕрĕс те йĕркипе çырса тухăр. Кĕпе, пукан сăмахсене падежсем тăрăх çырса парăр?
Мĕнсĕр, мĕн, мĕншĕн, мĕнрен, мĕнпе, мĕне, мĕнре, мĕнĕн.
Камра, камăн, кама, камсăр, кам, камшăн, камран, кампа.

8- мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Çичĕ телейпе çичĕ хуйхă.
Çыннăн хуйхи çиччĕ: хăравçăлăх, эрех, пирус туртни, хут пĕлменни, Турра манса мулшăн хапсăнни, сутăнчăк пулни, ал ĕç тума пĕлменни.
Телейĕсем те этемĕн çиччĕ: сывлăх, юрату, лайăх мăшă, ĕçе юратса ÿсекен ачасем, хут вĕренни, ал ĕç туни, çуралнă çĕр-шыв.
Окончил мальчишка первый класс и мать начала поручать ему разные дела по дому. Мальчик поливал грядки на огороде, рвал траву для коровы и теленка, а вечером встречал скотину из стада. Работать ему нравилось. И чувствовал он себя наравне со взрослыми.
III. Точкăсем вырăнне скобкăра панă сăмахсенчен кирлине суйласа илсе çырăр.
Сăмахшăн … (кивçене, укçа илме) каймасть вăл. Вăрăм Павăл çамки çине тапса тухнă … (тарне, шатрине, мăкăльне) шăлса илчĕ те тенкел çине ларчĕ. Сурăх … (тирне, çăмне, тĕкне) çулталăкра икĕ хут илеççĕ. Шкулта ачасем … (вĕренеççĕ, çывăраççĕ, çапăçаççĕ). Кĕркунне пахчара кĕреçепе … (хăяр, çĕр улми, чие) кăлараççĕ.

9- мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Чăваш театрĕ 1918-мĕш çулта Хусанта çуралнă. Ăна пуçарса яраканĕ – И. Максимов-Кошкинский. Пĕрремĕш артистсем Петр Осипов, Ольга Ырсем, Семен Горский пулнă. 1920-мĕш çулта театр Шупашкара куçса килнĕ. Халĕ Шупашкарта тĕрлĕ театр пур.
Ранним июльским утром я пошел в лес по ягоды. В тенистом бору стоял полумрак. Я вышел на поляну и лег в душистую траву. Мое внимание привлек зеленый кузнечик. Он сидел на травинке и звонко стрекотал. Но вот кузнечик высоко подпрыгнул и исчез. Что-то спугнуло его.
III. Çак сăмах майлашăвĕсен пĕлтерĕшне улăштармасăр кĕскен калăр, 3 предложени çырăр.
Купăстаран пĕçернĕ кукăль, аш ярса пĕçернĕ яшка, ĕне хупмалли вите, шкулта вĕренекен ача, ялта пурăнакан çынсем, пахчара ÿсекен çимĕçсем, çăмран çыхнă нуски, йывăçран тунă çурт.

10-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Улатăр Чăваш Республикинчи ватă хуласенчен пĕри шутланать. Тĕп хуларан 200 çухрăмра Сăр шывĕ хĕрринче вырнаçнă. Унăн историйĕ питĕ пуян. Ĕлĕк Улатăр крепость хула пулнă. Улатăрта ытларах вырăссем пурăнаççĕ.
Стояли на полке шкафа разные кружки, тарелки, ложки. Все они были красивые. У мамы была своя любимая чайная чашка, у бабушки – любимая тарелка, у папы и мальчика Миши тоже. Посуда знала себе цену (хак) и была гордая, ведь ею пользовались каждый день.
III. Ыйту местоименийĕсенчен паллă мар местоимени тăвăр. Вĕсемпе предложенисем йĕркелĕр.
Кам, мĕн, ăçта, ăçтан, хăçан, мĕн чухлĕ, камсем, мĕнсем.
Тата мĕнле местоименисем пулаççĕ?

11-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Çĕнĕ Шупашкар Атăл хĕрринче тĕп хуларан вунă çухрăмра вырнаçнă. Ăна 1960-мĕш çулта никĕсленĕ, вăл республикăри хуласенчен чи çамрăкки. Унта химиксем, строительсем пурăнаççĕ. Хулара çĕнĕ çуртсем, спорт керменĕсем нумай.
Известный русский художник Алексей Саврасов очень любил природу. Эту любовь он выразил в замечательных картинах. Его работа «Грачи прилетели» является одной из лучших. Вся картина кажется наполненной весенним воздухом.
III. Çак сăмахсенчи хупă сасăсем мĕншĕн çемçен е хыттăн илтĕннине çырса парăр, сăмахсен пĕлтерĕшĕсене «Чăвашла – вырăсла словарьпе» усă курса ăнлантарса парăр.
Ĕмĕр – ăмăр, кĕмĕл – кăмăл, пÿлĕм – пулăм, ир – ыр, çÿхел – сухал, вĕрен – вăран, ен – ан, тÿпе – тупа, епле – апла.

12-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Çĕнĕ çул. Хаваслă уяв. Савăнăçлă каникул кунĕсем. Кăрлач уйăхĕнче сивĕсем час-часах пулаççĕ. Уйрăмах уяр кунсенче вăйлă сивĕ шатăртатать. Улма-çырла йывăçĕсене пĕтерет вăл, вăрманти йывăçсене сиенлет. Кунашкал сивĕсем сайра хутра кăна пулаççĕ.
Солнечный весенний день. В голубом небе ни облачка. Кругом лежит снег. Темной полосой тянется дорога. Справа от нее стоит двухэтажный деревянный дом, обшитый досками. На углу дома видна водосточная труба. От деревьев падают на снег тени.
III. Çак текстри сăмахсенчи ударени хăш сыпăк çине ÿкнине палăртса тухăр, сăлтавне уçса парăр.
Шăппăн-шăппăн шăвăнать çуллахи лăпкă каç. Шупкаланать, сĕмленет, хуралса сарăлать, тĕксĕм пурçăн явлăкпа тĕнчене çупăрлать, çепĕç юрă юрласа канăçлăха пепкелет. (Илья Тукташ çырнинчен).

13-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Атăл Раççейре чи пысăк юхан шыв шутланать. Вăл илемлĕ те сарлака, Каспи тинĕсне юхса кĕрет. Атăл хĕрринче нумай хула вырнаçнă: Шупашкар, Хусан, Чулхула, Çĕнĕ Шупашкар, Сĕнтĕрвăрри. Чăваш çĕрĕ тăрăх Атăл 124 çухрăм тăршшĕ юхать.
Петя сидел во дворе и играл. Вдруг кто-то толкнул его в спину. Мальчик повернул голову и увидел щенка. Щенок был маленький, толстый, с большими ушами. Короткий хвостик у него крутился во все стороны. Пете он очень понравился. Мальчик взял щенка на руки и побежал домой.
III. Çак хисеп ячĕсене сăмахпа çырăр.
13, 116, 1985, 2008, 33, 77, 101, 1469.
Чăваш алфавитĕнчи мĕнле сас паллисем чăваш сăмахĕсенче тĕл пулмаççĕ?

14-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Чăваш Республикинче тăхăр хула. Вĕсенчен пĕри – Куславкка. Вăл Атăлăн сылтăм çыранĕнче çÿллĕ сăрт çинче вырнаçнă. Ку хула Чăваш çĕрĕ çармăссемпе, тутарсемпе чикĕленнĕ вырăнта ларать.
В 20-х годах прошлого века снимались первые фильмы на чувашском языке. Первой киноактрисой была Татьяна Бурашникова – Тани Юн. Она была женой основоположника чувашского театра Иоакима Максимова – Кошкинского. Первые фильмы на чувашском языке назывались «Волжские бунтари», «Сарпиге», «Черный столб». К сожалению, эти фильмы были уничтожены в тридцатых годах прошлого века.
III. Çак сăмахсем мĕнле пуплев пайне кĕреççĕ? Вĕсене палăрту аффиксне йышăнтарăр, 3 предложени йĕркелĕр.
Кĕрен, килĕшÿллĕ, юрăхлă, вĕри, тĕреклĕ, илемлĕ, шурă, симĕс, хăмăр, сивĕ.

15-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Етĕрне хулине 1590-мĕш çулта никĕсленĕ. Вăл республикăри ватă хуласенчен пĕри шутланать. Хула вырăнĕнче малтан чăваш ялĕ пулнă. Етĕрне илемлĕ те тирпейлĕ хула. Вăл Сăр шывĕ хĕрринче вырнаçнă. Унта ĕлĕкхи çуртсене те курма пулать.
Новый год – самый любимый для детей и взрослых праздник. Ведь в этот день в дом приходит сказка. К празднику ставят елку в середине комнаты и наряжают ее. С чердака приносят коробки с красивыми игрушками. Столько веселья!!!
III. Кирлĕ çĕрте нумай пăнчă вырăнне «ь» паллă çырăр? Мун…ча, ашкăн…чăк, каруссел…тен, пыл…чăк, супăн…пе, выл…ăх, сĕтел…ри, мăкăн…, тетрад…е, кукăл…пе, медал…сĕр.
Çак сăмахсемпе 3 предложени йĕркелĕр

16-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Андриян Григорьевич Николаев – виççĕмĕш космонавт. Чăвашсемшĕн Андриян Григорьевич уйрăмах çывăх. Вăл пирĕн ентеш–çке!
Унăн тăван ял. – Шуршăл. Ку ял хитре вырăнта вырнаçнă. Ял урамĕсем тирпейлĕ, ешĕл йăмраллă. Ял çумĕпе Çавал шывĕ юхса иртет. Шуршăлта космонавта хисеплесе музей уçнă.
Было холодное январьское утро. Дети пришли в школу, разделись и грелись возле печки. В классе было тепло. Прозвенел звонок. Школьники сели на свои места. Прошла минута, другая. Учителя не было. Нина пошла узнать, почему нет учителя. Через минуту она вернулась и сказала: – Иван Петрович заболел. Директор разрешил уйти домой. Все зашумели и начали собираться.
III. Çак сăмахсен тымарне, сăмах тăвакан аффикссемпе сăмаха улăштаракан аффикссене дефиссем лартса çырса кăтартăр.
Çăмăлттайлан, ĕçлеттертĕмĕр, сăвăçсем, кĕнекесемпе, пĕвеленĕ, йăмралăхра, хăравçăсем, пуçламăшĕ, кĕтÿçĕрен, вĕрентекен.
Хăвăра килĕшнĕ сăмахсемпе 2 предложени çырăр.

17-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Эпир пурăнакан Çěр чăмăрě. Ун тавралла – тěнче уçлăхě. Çěр хăйěн тěнелě тавра пěр талăкра çаврăнса çитет. Çак вăхăтра çěрпе кун ылмашать. Тěттěмленет, каç пулать, тул çутăлать, кун пуçланать. Талăкра çирěм тăватă сехет.
Хозяин (хуçа) сидит на берегу пруда, зарастающего сорняками. Каждый день число сорняков удваивается. Он собирается приступить к расчистке, как только зарастет половина пруда. Через месяц половина пруда оказалась заросшей. Сколько дней у него остается на расчистку.
III. Сăмахсене ушкăнласа çырса илěр: пěрремěш ушкăнра хутсăр сăмахсем, иккěмěшěнче хутлисем, виççěмěшěнче мăшăр сăмахсем пулччăр.
Тăвайкки, улмуççи, ир-каç, урлă-пирлě, уйрăмлăх, çăм атă, сунарçă, алсиш, картиш, йěри-тавра, шăв-шав, ваттисем, колхоз, атă-пушмак, йăмра, атă-пушмак, сěтел-пукан, вăкăр.

18-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Пирĕн тăван Чăваш Республики вăрмансенчен пуян. Унта юман, ăвăс, пилеш, шĕшкĕ, çăка, хурама, çирĕк, каврăç, вĕрене тата ытти йывăçсем те ÿсеççĕ.
Йăмра вара кашни чăваш ялĕнче ÿсет. Вăл çуртсене пушартан хÿтĕлет. Йывăçсем тавралăха илем кÿреççĕ, сывлăша тасатма пулăшаççĕ.
Сладко спал медвежонок в теплой берлоге. Спал и горя не знал. Выглянула мама-медведица из берлоги, стала сына будить. Выскочил медвежонок из берлоги и зажмурился от неожиданности: все вокруг звенит, журчит и переливается. Уселся сынок возле мамы на пригорке, подставил мокрый бок солнышку. Хорошо, тепло. Хорошо весной!
III. Çакăн пек тытăмлă сăмах майлашăвĕсене икшер тупса çырăр, япала ячĕ + япала ячĕ, паллă ячĕ + япала ячĕ, хисеп ячĕ + япала ячĕ, местоимени + япала ячĕ, паллă ячĕ + глагол, хисеп ячĕ + глагол, местоимени + глагол.
Сăмах майлашăвĕсемпе 5 предложени çырăр.

19-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Эпĕ Чăваш Республикин тĕп хулинче – Шупашкарта пурăнатăп. Вăл Атăл хĕрринче вырнаçнă. Пĕрремĕш хут Шупашкар çинчен 1469 çулта асăннă. Ун чухне вăл пĕчĕк хула кăна пулнă пулин те, чиркÿсемпе, мăнастирсемпе, илемлĕ çуртсемпе пуян пулнă. Халĕ тĕп хула Шупашкар Раççейре чи илемлĕ те таса хуласенчен пĕри.
Летом подружились белочка и зайчик. Белочка была рыжая, а зайчик серый. Каждый день они встречались на лесной поляне и угощали друг друга. Белочка приносила грибы, орехи, а зайчик – морковку и капусту.
III. Глаголсене кирлĕ формăра лартăр.
Купăсçă ташла…, ыттисем ташла… .
Çут çанталăк илемĕ пурне те савăн… .
Пурте çут çанталăк илемне кура савăн… .
Конферансье залри çынсене шÿтпе кул…, çыннисем ахăлтатса кул... .
Учитель ачасене вĕрен…, шкул ачисем шкулта вĕрен….

20-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Пирĕн мухтавлё ентеш
В.И.Чапаев – граждан вăрçи геройĕ. Вăл Будайка ялĕнче çуралнă. Халĕ вăл ял Шупашкар варрине тăрса юлнă. Василий Иванович ăслă та хăюллă командир пулнă. Ăна салтаксем юратнă Халăх хăйĕн мухтавлă ывăлне манмасть.
Николай Иванович Ашмарин родился в 1870 году в городе Ядрине. У Николая Ивановича было шесть братьев и три сестры. Отец рано умер. Только огромное трудолюбие позволило ему выходить из сложных ситуаций. Венцом творческой деятельности является 17-томный словарь чувашского языка.
III. Тĕрĕс куçару вариантне тупăр.
çырса пĕтер слететь
çырса ил прибежать
вĕçсе кил взлететь
вĕçсе кай выпасть
тухса ÿк дописать
вĕçсе хăпар списать
вĕçсе ан прилететь
чупса кил улететь
3 предложени çырмалла.

21-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Вăхăта сехетпе виçеççĕ. Сехет çинчи çаврашкана вун икĕ пая пайланă. Кашни пайĕ пĕр сехете пĕлтерет. Сехетĕн икĕ йĕпĕ. Пĕр йĕппи вăрăм, тепри – кĕске. Кĕске йĕппи сехете кăтартать. Вăл майĕпен куçать, талăкра икĕ хутчен çеç çаврăнать. Вăрăм йĕппи кашни сехетре пĕр çаврăм тăвать.
Один пастух говорит другому: – «Дай мне одну из твоих овец и у меня будет вдвое больше овец, чем у тебя». Второй пастух отвечает: – «Нет, лучше ты дай мне одну из твоих овец, тогда у нас будет овец поровну». Сколько овец было у каждого пастуха?
III. Предложенисенче 14 йăнăш. Вĕсене тупса предложенисене тĕрĕс çырса илĕр.
Танăпа Маруç – тантăшзем. Икĕшĕ те пĕр çулта çуралнă. Пĕр çуртра пурăнаçĕ. Ача сатне те пĕрлех çÿрренĕ. Пĕчĕкранах урамра пĕрле выльянă. Халĕ Школта ултăмĕш классра вĕренеçĕ.

22-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Çĕнĕ çул кăрлачăн пĕрремĕшĕнчен пуçланать. Çулталăкăн юлашки кун. – раштавăн вăтăр пĕрремĕшĕ. Кашни уйăхра вăтăр е вăтăр пĕр кун. Нарăс уйăхĕ çеç çирĕм сакăр е çирĕм тăхăр кунлă. Кашни уйăхăн тăршшĕ тăватă эрне ытларах.
Посреди двора стояли качели. Когда-то они качали детей весело и высоко. А теперь скрипят, хоть уши зажимай. И никто к ним не подходит. Все обходят стороной. Только мальчик Миша приходил сюда почти каждый день. У него не было друга и он подружился с качелями. Однажды он смазал их. Качели больше не скрипели. Теперь они снова качают детей.
III. Предложенири евĕрлев сăмахĕсем мĕнле пуплев пайĕсемпе çыхăннă?
1. Карт! туртрăм та, лаша тăп! Чарăнчĕ.
2. Çыран хĕрринче чĕвĕл-чĕвĕл чĕкеçсем йăвасем тăваççĕ.
3. Чăлт шурă больница коридорĕнче лăк тулли халăх.
4. Мăр-мăр кушак чăлт шурă юр тăрăх асăрханса утать

23-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Чăвашсен хальхи çырулăхне йĕркелесе яракан çын Иван Яковлевич Яковлев пулнă. Вăл чăваш ачисем валли букварь çырса кăларнă, алфавит йĕркеленĕ. Чăвашла кĕнекесем кăларма, шкулсем уçма, учительсем хатĕрлеме çăмăл пулман. Тăван халăха вĕрентме Иван Яковлевич пĕтĕм вăйне панă.
Человеку надо переправить через реку волка, козу, открытую корзину с капустой. Но вот беда лодка так мала, что она может выдержать только его, а с ним или только волка, или только козу, или только капусту. Положение казалось бы безвыходным, но человек все же нашел выход. Все в целости он перевез на этой лодке через реку. Как?
III. Паллă ячĕсем çумне кирлĕ япала ячĕсем лартмалла, 5 предложени çырмалла.
Кĕрен –
Ĕлĕкхи –
Хулари –
Кивĕ –
Тăварлă – яшка

24-мěш билет
I. Планпа усă курса ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелĕр.
II. Чăвашларан вырăсла, вырăсларан чăвашла куçарăр.
Константин Васильевич Иванов – чăвашсен чаплă сăвăçи. Унăн «Нарспи» поэмине халăх юратса вулать. Ăна тĕрлĕ чĕлхене куçарнă. Ивановăн пултарулăх. нумай енлĕ пулнă. Вăл ялти шкултах ÿкерчĕксем тума юратнă. Каярахпа Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕреннĕ, ĕçленĕ.
Две вороны копались в снегу. Одна из них нашла горбушку хлеба и начала клевать. К ней подлетела вторая: но первая прогнала ее. Она поклевала горбушку и взяла в клюв: затем отлетела в сторону и бросила в рыхлый снег. Сверху горбушку засыпала снегом и улетела.
III. Хисеп ячĕсене сăмахпа çырса илĕр. Вĕсем мĕнле ушкăна кĕреççĕ. / Шут: валеçÿ, йĕрке, пĕтĕмлетÿ/.
Манăн асатте 60 çула çитрĕ.
Эпир вăрмана 30-ăн каятпăр.
Кăçал манăн юлташ 8-мĕш класрах ларса юлчĕ.
Анне пире 3-шер пан улми, 5-шер хăяр валеçсе пачĕ.
7-мĕш классем паян экскурсие каяççĕ.

- Designed by EZwpthemes Drupalized by Azri Design